29 maja 2026 roku żołnierze 4 Brodnickiego Pułku Chemicznego na stadionie miejskim obchodzili święto powstania swojej jednostki wojskowej. Nasze miasto od lat żyje w ścisłej relacji z wojskiem. Żołnierze i żołnierki 4. Pułku to nie tylko specjaliści w swoim fachu, ale przede wszystkim sąsiedzi, na których mieszkańcy mogą liczyć podczas miejskich wydarzeń czy uroczystości patriotycznych. Warto poznać historię powstania jednostki.
Początek lat pięćdziesiątych charakteryzował się burzliwym rozwojem nowoczesnych środków masowego rażenia oraz możliwością ewentualnego ich zastosowania w przyszłych działaniach wojennych. Zmusiło to Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego do formowania nowych pododdziałów chemicznych. 1 czerwca 1956 roku została sformowana 51 Kompania Rozpoznania Chemicznego i Odkażania Uzbrojenia – był to początek. Na miejsce stacjonowania kompanii wyznaczono miejscowość Grupa koło Grudziądza, a dowódcą kompanii został kpt. Tadeusz Małkiewicz.
W listopadzie 1957 roku kompania została przeformowana w 4 Batalion Rozpoznania Chemicznego i Odkażania Uzbrojenia. Na miejsce stacjonowania batalionu wyznaczono Toruń. Pierwszym dowódcą batalionu został kapitan Zbigniew Bereza. W 1960 roku mieszkańcy powiatu lipnowskiego ufundowali dla batalionu sztandar, który uroczyście został wręczony 22 lipca w Toruniu.
Fot. 1 i fot. 2
Na podstawie rozkazu Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 października 1963r. batalion został przeniesiony z garnizonu Toruń do garnizonu Brodnica. Miejscem jego dyslokacji stały się koszary, w których przed wybuchem II wojny światowej stacjonował 67 Pułk Piechoty. 1 września 1967 roku batalion został przeformowany w 4 Pułk Chemiczny. Na dowódcę pułku został wyznaczony mjr Aleksander Owczarek.
Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte to okres przemian strukturalnych. Pułk brał aktywny ćwiczeniach prowadzonych przez MON – pod kryptonimem „Bariera-73”, „Wiosna-74”, „Elektron-74”, „Kondor-75”, „Tarcza-76” i innych.
Ważnym wydarzeniem w historii pułku był udział w usuwaniu skutków awarii cysterny wypełnionej chlorem. 26 grudnia 1968 roku na stacji Jackowice niedaleko Łowicza w wyniku uszkodzenia cysterny wydostał się z niej chlor, a ofiarami zatrucia tym gazem byli przypadkowi mieszkańcy. W czerwcu 1989 roku pułk został przemianowany na 4 Pułk Przeciwchemiczny. Lata 1993 – 1994 były początkiem współpracy międzynarodowej, którą Polska nawiązała z jednostkami chemicznymi innych armii, to okres kiedy jednostka staje się początkowo członkiem programu „Partnerstwo dla Pokoju”, a od 1999 roku członkiem NATO.
20 maja 1995 roku, w dniu który w okresie międzywojennym był świętem 67 pułku piechoty stacjonującego w brodnickich koszarach, miało miejsce wręczenie nowego sztandaru. Nawiązano do tamtych wydarzeń i tego dnia Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał 4 pułkowi sztandar, tytuł „Brodnicki” oraz ustanowił patrona pułku, którym został Prezydent II Rzeczypospolitej Polskiej i jednocześnie wybitny chemik Ignacy Mościcki.
Fot. 1 i fot. 2
W 1996 roku w pułku odbyło się Międzynarodowe Sympozjum Naukowe pt. „Metody detekcji i likwidacji substancji toksycznych z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska naturalnego”. W tym roku również pułk wydzielił pododdział pod dowództwem majora Ryszarda Bieniasa do przeprowadzenia zabiegów specjalnych i sanitarnych na terenach objętych powodzią w województwie dolnośląskim. W kwietniu 1998 roku po raz pierwszy w historii pułku sformowano Polski Kontyngent Wojskowy składający się z wzmocnionej kompanii obrony przeciwchemicznej, który miał być wysłany wraz z kontyngentem armii Stanów Zjednoczonych do Arabii Saudyjskiej w celu wzięcia udziału w operacji wojskowej przeciwko Irakowi. W tym celu w lutym 1999 roku wydzielony kontyngent przeszedł pomyślnie certyfikację.
1 sierpnia 2001 roku pułk po raz kolejny zostaje przeformowany. Po restrukturyzacji Sił Zbrojnych brodnicki pułk staje się jedynym związkiem taktycznym o takiej specjalności w Wojsku Polskim. Równocześnie w pułku został sformowany zespół chemiczno – radiacyjny przeznaczony do udziału w akcjach ratownictwa chemicznego wyposażony w najnowocześniejszą odzież izolacyjną i kombinezony chemiczne. Zespół ten był również przeznaczony do usuwania skutków awarii chemicznych oraz wypadków radiacyjnych. W październiku 2002 roku wyznaczony pluton chemiczny pułku brał udział w ćwiczeniach z wojskami amerykańskimi pod kryptonimem „VICTORY STRIKE ‘02” na poligonie Drawsko Pomorskie. Wzrost zagrożenia atakami terrorystycznymi przy użyciu broni masowego rażenia spowodował, że Rada Północnoatlantycka zdecydowała o sformowaniu Wielonarodowego Batalionu OPBMAR Sił Odpowiedzi NATO jako jednostki zapewniającej szybkie i skuteczne działania wojsk NATO w warunkach zagrożenia i użycia broni masowego rażenia w każdym rejonie świata. Brodnicki Pułk został do tego zadania wyznaczony. W grudniu 2002 roku ze stanu osobowego pułku rozpoczęto formowanie kompanii likwidacji skażeń do Międzynarodowego Batalionu Obrony przed Bronią Masowego Rażenia w ramach sił reagowania NATO.
Rok 2003 to czas intensywnych przygotowań wytypowanych żołnierzy do pełnienia misji pokojowej w ramach Wielonarodowych Połączonych Sił Operacyjnych Koalicji Międzynarodowej w Iraku. W styczniu formowanie kontyngentu wizytował zastępca Ministra Obrony Narodowej Janusz Zemke. 19 marca 2023 roku na placu koszarowym brodnickiego pułku wyznaczonych żołnierzy do pełnienia Misji Pokojowej w Iraku pożegnał Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski. Była to wizyta szczególna bo po 79 latach ponownie w brodnickich koszarach przebywał prezydent RP. W okresie międzywojennym 22 kwietnia 1924 roku koszary stacjonującego w Brodnicy 67 pułku piechoty odwiedził prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski z okazji wręczenia sztandaru dla pułku. Wizyta prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego potwierdziła powagę powierzonego zadania brodnickim chemikom.
Fot. 3
Wspólne sojusznicze ćwiczenia z wojskami NATO, jak również udział w kolejnych zmianach Misji Pokojowej w Iraku, stały się codziennością brodnickiego pułku. Profesjonalizm chemików został dowartościowany. Pierwszy Batalion Chemiczny 4 Pułku Chemicznego dwukrotnie w 2000 i 2002 roku został uhonorowany tytułem „Wzorowy Pododdział Wojsk Lądowych” Wchodząca w jego skład kompania likwidacji skażeń została wyróżniona tym tytułem za wzorowe wykonywanie zadań, a jej dowódca kapitan Jarosław Żochowski odebrał proporzec wyróżniający.
Dwukrotnie z kompanii wydzielono pluton likwidacji skażeń, który służył w Iraku w 2003 roku w
tzw. zmianie zerowej i w okresie od sierpnia 2003 roku do lutego 2004 roku podczas I zmiany PKW w tym kraju. Wspólne sojusznicze ćwiczenia z wojskami NATO jak również udział w kolejnych zmianach Misji Pokojowej w Iraku stały się normalnością pułku. Następne lata to okres intensywnych wizyt delegacji zagranicznych, które odwiedziły pułk, a nasi żołnierze rewizytowali jednostki m.in. w Hiszpanii i Niemczech. Żołnierze pułku brali także udział w międzynarodowych ćwiczeniach: dwukrotnie w „Golden Mask” w Niemczech i „Gripho 05” w Hiszpanii. Brodniccy chemicy brali udział również w misjach: SFOR, UNIFIL, UNDOF, KFOR, UNTAC, też na terenie Afganistanu. Zarówno udział w ćwiczeniach na terenie kraju jak udział w misjach i tam zdobyte certyfikaty krajowe i międzynarodowe świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu żołnierzy pułku do wykonywania zadań specjalistycznych w międzynarodowych strukturach. Od 2007 roku do stycznia 2009 roku na podstawie decyzji MON na bazie pułku sformowano Wielonarodowy Batalion Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia.
W 2009 roku wydzielona grupa żołnierzy pułku brała udział w akcji odkażania terenu i obiektów w Bornym Sulinowie. 2 maja 2009r. podczas centralnych obchodów Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie brodnicki pułk został wyróżniony przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego „Flagą Rzeczypospolitej Polskiej jako znaku uosabiającego Rzeczpospolitą Polską, symbol najwyższych wartości, sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa, których Ojczyzna wymaga od swoich żołnierzy.”
31 sierpnia 2012 roku brodnicki pułk wizytował minister Tomasz Siemoniak i Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Mieczysław Cieniuch, którzy zapoznali się z aktualnymi zadaniami pułku w ramach wspólnych sojuszniczych ćwiczeń z wojskami NATO.
W marcu 2014r. minister Tomasz Siemoniak wyróżnił 4 Brodnicki Pułk Chemiczny tytułem honorowym „Przodujący Oddział Wojska Polskiego”. Jednym z kryteriów oceny było wzorowe wypełnianie zobowiązań sojuszniczych, przede wszystkim w obszarze inicjatywy Smart Defence, w ramach której pułk przygotowuje Wielonarodowy Batalion Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia oraz Wielonarodową Grupę Zadaniową OPBMR do Zestawu 2016 Sił Odpowiedzi NATO. 20 maja 2025 roku pułk został wyróżniony przez Wicepremiera Ministra Obrony Narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza ryngrafem okolicznościowym. Natomiast 21 listopada 2025 roku brodnicki pułk wizytował Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych generał broni Marek Sokołowski. 15 grudnia na terenie 4. BPCH odbyło się uroczyste powitanie żołnierzy, którzy przez pół roku realizowali zadania w ramach misji XVII zmiany PKW ŁOTWA. To zadanie ponownie zostało powierzone brodnickim chemikom. 15 maja 2026 roku na placu koszarowym w czasie uroczystego apelu pożegnano wydzielony pododdział wyjeżdżający w ramach XIX zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego na Łotwę. Pułk w okresie siedemdziesięciu lat istnienia wykazał się wzorową służbę dla kraju za co jest wysoko oceniany. Jest nieliczną jednostką w Wojsku Polskim, która spełnia wymagania norm dotyczących funkcjonowania w międzynarodowych strukturach.
Pułk od pierwszych dni po przybyciu do Brodnicy aktywnie uczestniczy we wszystkich przedsięwzięciach patriotyczno-religijnych odbywających się w mieście. Żołnierze pułku na stałe wpisali się w miejskie wydarzenia. Można ich zobaczyć na warcie honorowej przy brodnickich pomnikach oraz na pokazach wojskowych umiejętności i wojskowego sprzętu.
Opracował: Marian Chwiałkowski
Fot: WOJ – ebrodnica.pl
Fot. archiwum
Fot. 1 - Prezydent RP nadał 4 pułkowi sztandar, tytuł „Brodnicki”
Fot. 2 – Akta nadania sztandaru
Fot. 3 – Kpt. Jarosław Żochowski odebrał proporzec wyróżniający kompanię likwidacji skażeń
Napisz komentarz
Komentarze