Dlaczego po zabiegu może pojawić się nasilony ból
Wzrost dolegliwości po ESWT najczęściej wynika z fizjologicznej reakcji tkanek na bodziec mechaniczny. Fala uderzeniowa wywołuje mikrowibracje i mikrourazy na poziomie komórkowym, co w kontrolowanych warunkach jest pożądane – inicjuje bowiem kaskadę naprawczą podobną do tej, która towarzyszy gojeniu. W pierwszych 24–72 godzinach może pojawić się tkliwość, uczucie „stłuczenia” lub większa wrażliwość na dotyk.
Mechanizmy, które mogą tłumaczyć większy ból po fali uderzeniowej, obejmują:
- przejściowe nasilenie lokalnego stanu zapalnego o charakterze regeneracyjnym (wzrost mediatorów zapalenia i przepływu krwi),
- pobudzenie zakończeń nerwowych w obszarze leczonym oraz chwilową zmianę progu bólu,
- wzrost napięcia mięśniowego jako reakcję obronną (odruchową) na bodziec,
- podrażnienie okolicznych struktur, jeśli energia lub liczba impulsów była wysoka, a tkanki wrażliwe.
W praktyce klinicznej krótkotrwałe pogorszenie objawów bywa sygnałem, że terapia zadziałała jako bodziec stymulujący. Nie oznacza to jednak, że każdy ból jest „normalny” – kluczowe są intensywność, czas trwania oraz objawy towarzyszące.
Jak odróżnić reakcję typową od niepokojącej
Za typową reakcję pozabiegową uznaje się ból umiarkowany, który:
- pojawia się w dniu zabiegu lub następnego dnia,
- utrzymuje się zwykle do 2–3 dni,
- stopniowo słabnie,
- jest zlokalizowany w miejscu terapii i nie promieniuje intensywnie na duży obszar,
- nie towarzyszy mu narastający obrzęk, znaczne zaczerwienienie czy objawy ogólne.
Sygnały ostrzegawcze, przy których większy ból po fali uderzeniowej wymaga konsultacji, to:
- ból bardzo silny, uniemożliwiający obciążanie kończyny lub normalne funkcjonowanie,
- dolegliwości narastające przez kolejne dni zamiast stopniowego ustępowania,
- wyraźny, szybko rosnący obrzęk, krwiak lub zaczerwienienie obejmujące dużą okolicę,
- drętwienie, zaburzenia czucia, osłabienie siły mięśniowej,
- gorączka lub złe samopoczucie (rzadkie, ale istotne diagnostycznie).
W takich sytuacjach specjalista oceni, czy reakcja mieści się w normie, czy konieczna jest modyfikacja protokołu, czasowe wstrzymanie terapii albo diagnostyka różnicowa.
Czynniki, które zwiększają ryzyko nasilenia dolegliwości
Nie u wszystkich pacjentów reakcja pozabiegowa przebiega tak samo. Na większą tkliwość i dyskomfort wpływają m.in. parametry zabiegu oraz stan tkanek. Do czynników sprzyjających temu, że pojawi się większy ból po fali uderzeniowej, należą:
- wysoka energia impulsów, duża liczba uderzeń lub zbyt krótka przerwa między sesjami,
- świeże przeciążenie lub brak ograniczenia aktywności po terapii,
- współistniejące zaburzenia biomechaniczne (np. nadpronacja stopy, ograniczenia zakresu ruchu),
- duża wrażliwość palpacyjna i aktywne punkty spustowe w okolicy,
- przewlekły ból o charakterze nadwrażliwości centralnej (gdy układ nerwowy „łatwo” generuje ból),
- niewystarczające przygotowanie tkanek (brak rozgrzewki, duże napięcie mięśniowe).
Warto pamiętać, że ESWT często jest elementem szerszego planu terapii, obejmującego ćwiczenia ekscentryczne, trening stabilizacji, mobilizacje, pracę nad techniką ruchu oraz stopniowy powrót do obciążeń. Sama fala uderzeniowa rzadko „załatwia sprawę” bez korekty przyczyny przeciążenia.
Co można zrobić po zabiegu, aby zmniejszyć dyskomfort
Jeśli pojawi się większy ból po fali uderzeniowej, postępowanie powinno być bezpieczne i zgodne z zaleceniami prowadzącego fizjoterapeuty lub lekarza. Najczęściej rekomenduje się:
- ograniczenie intensywnych obciążeń przez 24–48 godzin (a czasem dłużej w zależności od okolicy),
- krótkotrwałe modyfikacje aktywności: mniej biegania/skakania, więcej aktywności o niskim udarze,
- chłodzenie miejscowe przez 10–15 minut 1–3 razy dziennie w pierwszej dobie, jeśli tkanki są obolałe,
- delikatne rozluźnianie i mobilizacje w bezbolesnym zakresie, aby obniżyć napięcie ochronne,
- monitorowanie bólu w skali 0–10 i notowanie, czy z dnia na dzień maleje.
W kontekście leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych decyzję warto omówić z prowadzącym. Ponieważ jednym z celów terapii jest wywołanie kontrolowanej reakcji biologicznej, rutynowe tłumienie procesu zapalnego lekami przeciwzapalnymi może nie być pożądane w każdym przypadku. Jeśli ból jest duży, priorytetem jest jednak bezpieczeństwo i funkcjonowanie pacjenta, dlatego dobór środków zawsze powinien uwzględniać indywidualną sytuację kliniczną.
Jak wygląda typowy przebieg poprawy po terapii
W wielu wskazaniach poprawa nie jest natychmiastowa. Zdarza się, że po pierwszej lub drugiej sesji dolegliwości są zmienne: jednego dnia lepiej, drugiego gorzej. W miarę postępu serii zabiegów (często 3–6 sesji) oraz wdrożenia ćwiczeń, ból zwykle zaczyna się obniżać, a tolerancja obciążenia rośnie. Jeśli jednak większy ból po fali uderzeniowej powtarza się po każdej sesji, utrzymuje się długo lub uniemożliwia rehabilitację, warto zmodyfikować parametry, częstotliwość lub strategię terapii.
Kiedy wrócić do specjalisty
Najlepszym momentem na kontakt jest sytuacja, gdy ból:
- utrzymuje się bez poprawy powyżej 72 godzin,
- narasta i ogranicza codzienne czynności,
- towarzyszą mu objawy neurologiczne lub duży obrzęk,
- uniemożliwia wykonanie zaleconych ćwiczeń.
Specjalista może wtedy ocenić reakcję tkanek, sprawdzić technikę wykonywania ćwiczeń, skorygować obciążenia oraz dobrać bezpieczne wsparcie przeciwbólowe. Odpowiednio prowadzona terapia zwykle pozwala wykorzystać zalety ESWT, minimalizując niepożądane dolegliwości.