Andrzejkowe tradycje

Święty Andrzej wróży szczęście i szybkie zamęście

Andrzejki, znane też jako Jędrzejki, to wieczór wróżb odprawianych w nocy z 29 na 30 listopada, w przypadającą w tym czasie wigilię św. Andrzeja. Jest to wieczór wyjątkowy, gdyż zgodnie z tradycją św. Andrzej uchyla rąbka tajemnicy wszystkim pragnącym poznać, jaka przyszłość ich czeka w uczuciach, zdrowiu, pracy.

Św. Andrzej 

w tradycji znany był jako m.in. opiekun panien na wydaniu, zwłaszcza tych cnotliwych i pobożnych patronował tym magicznym zabiegom. Pomagał w poznaniu imienia przyszłego męża, jego pochodzenia i stanu posiadania. Był również uważany za najlepszego powiernika i orędownika dziewczęcych pragnień i modlitw dotyczących dobrego zamążpójścia i starań o odwzajemnioną miłość. Św. Andrzej był także orędownikiem zakochanych w sprawach matrymonialnych, opiekunem małżeństw i rybaków.

Przypuszcza się, że kolebką tych wierzeń jest starożytna Grecja.
Grecy wierzyli, że dusza ludzka po śmierci zyskując dar jasnowidzenia i posiada moc, która  może wpływać na świat rzeczywisty, poprzez prorocze sny.
Niezależnie od tego, jak głęboko sięgają korzenie andrzejkowej tradycji, w kulturze europejskiej przetrwała ona do dziś. W Europie Środkowej i u naszych zachodnich sąsiadów andrzejkowe wróżby kultywowano od XII wieku. Do Polski zwyczaj ten przywędrował w XVI w, a pierwsza polska zapisana wzmianka autorstwa Mariana Bielskiego - żołnierza, historyka, renesansowego poety satyrycznego, pisarza i tłumacza - pojawiła się w 1557r. Dawniej andrzejkowe wróżby  miały charakter wyłącznie matrymonialny i przeznaczone były dla panien.

Katarzynki

był to polski, męski odpowiednik  andrzejek. Obchodzono go w nocy z 24 na 25 listopada  tj. w wigilię św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Święta Katarzyna to patronka cnotliwych kawalerów, którzy pragną poznać pannę i w przyszłości wejść w szczęśliwy związek małżeński. Podobnie, jak w przypadku panien, odbywały się wróżby młodych mężczyzn dotyczące ożenku i poszukiwania partnerki. Jednak to męskie wróżenie i katarynkowe zabawy zostały zapomniane i do dziś przetrwały jedynie andrzejki. 

W czasach nam współczesnych, wróżby nie mają już takiego, teraz jest to wesoła zabawa z przymrużeniem oka. 

Dawniej wróżby 

andrzejkowe traktowano niezwykle poważnie.  Wróżby panny odprawiały indywidualnie w odosobnieniu i w tajemnicy. W późniejszych  czasach przybrały formę zbiorową, organizowaną w grupach panien, które szykowały się do zamążpójścia.  Obecnie wieczór andrzejkowy to wspaniała okazja, aby spotkać się w gronie przyjaciół. Dobrą zabawę przeplatają tradycyjne wróżby andrzejkowe. Najbardziej rozpowszechnioną wróżbą jest lanie na wodę roztopionego wosku przez ucho od klucza i po ostudzeniu odczytywanie kształtów zastygniętego wosku.  Kształty najlepiej odczytywać  z cienia rzucanego na oświetloną ścianę.

Anioł oznaczał szczęście, gwiazda - powodzenie, kwiat - smutek, orzeł - osiągnięcie zamierzonych celów, a serce - wielką miłość.

Zdejmowano lewe buty, której panny but pierwszy dojdzie do drzwi, ta dziewczyna wyjdzie za mąż. 

Dziś popularne są także ciasteczką z imionami zapisanymi na karteczkach i upieczone w słodkim ciastku.  

W polskiej tradycji andrzejkowa zabawa jest ostatnią przed nadchodzącym adwentem, czasem wyciszenia i duchowego przygotowania na Boże Narodzenie.

Wiesława Kusztal