Bilet można teraz kupić wygodnie przez Internet, bez konieczności odwiedzania kasy przed wizytą. Wystarczy wejść na stronę internetową Muzeum w Brodnicy i wybrać zakładkę „CENNIK / KUP BILET” lub przejść bezpośrednio do strony wybranego oddziału.

To wygodne rozwiązanie pozwala zaplanować wizytę z wyprzedzeniem i sprawnie przygotować się do zwiedzania.

Zapraszamy do odwiedzenia Muzeum w Brodnicy i poznania historii oraz dziedzictwa naszego miasta!

(um)

Dożynki wojewódzkie w 2027 roku miasto zorganizuje wspólnie z Województwem Kujawsko-Pomorskim, Powiatem Brodnickim oraz Gminą Brodnica. To prestiżowe wyróżnienie dla Brodnicy oznacza, że za rok to właśnie tutaj będzie biło serce całego regionu, celebrującego trud pracy rolników. – To ogromne wyróżnienie, ale i wielka odpowiedzialność – podkreśla Burmistrz Brodnicy Jarosław Radacz. – Dożynki to jeden z najpiękniejszych elementów naszej narodowej tradycji. To czas, kiedy wspólnie dziękujemy rolnikom za ich ciężką, mozolną pracę, codzienny trud oraz zebrane plony. Już teraz zapewniam, że zrobimy wszystko, aby przyszłoroczne święto w Brodnicy było niezapomnianym wydarzeniem, które wspaniale zaprezentuje bogaty dorobek rolniczy oraz kulturowy naszej małej ojczyzny.

Przyszłoroczne święto plonów będzie doskonałą okazją do promocji walorów turystycznych, kulturalnych oraz gospodarczych całego regionu brodnickiego.

Opr. (v)/źródło UM Brodnica

Zgłoszenia będą przyjmowane w siedzibie PGK Sp. z o.o. w Brodnicy przy ul. Gajdy 13 lub telefonicznie pod numerem telefonu (56) 498-30-73 nie później niż do 30 września do godz. 15.00

(v)

Program stanowi kontynuację działań profilaktycznych prowadzonych w poprzednich latach i wpisuje się w szerszy nurt europejskich inicjatyw promujących regularną aktywność ruchową wśród seniorów. Zajęcia oraz działania edukacyjne mają wspierać uczestników w świadomym dbaniu o zdrowie, kondycję i bezpieczeństwo w codziennym życiu.

Upadki mogą zdarzyć się zawsze i wszędzie osobom w każdym wieku. Jednak wraz z wiekiem, szczególnie po 65. roku życia, zwiększa się liczba upadków i nasilenie obrażeń z nich wynikających. Wielu upadkom można zapobiec dzięki zmniejszeniu liczby czynników ryzyka. Poza warunkami środowiskowymi, do czynników ryzyka, na które mamy bezpośredni wpływ zalicza się sprawność fizyczną. Czynnikiem, który zwiększa ryzyko upadku osób starszych bywa nie wiek a spadek siły mięśniowej, gibkości i równowagi. Także niska sprawność krążeniowo-oddechowa może dodatkowo zwiększać ryzyko upadku, gdyż wpływa na szybki rozwój zmęczenia. Dlatego też, w ramach programu zaproponowane zostaną takie ćwiczenia, które będą miały przyczynić się do poprawy tych parametrów sprawności fizycznej.

Uczestnicy, osoby w wieku powyżej 60. r.ż., wezmą udział w badaniach kwalifikacyjnych, które obejmują: badanie lekarskie, ocenę sprawności fizycznej oraz ankietę samooceny stanu zdrowia i zadowolenia z życia. Seniorzy, po zakwalifikowaniu przez lekarza, uczestniczyć będą w bezpłatnych grupowych zajęciach aktywności fizycznej prowadzonych przez przeszkolonych trenerów. Zajęcia prowadzone będą od września do grudnia br. z częstotliwością 3 razy w tygodniu. Uczestnicy, poza zajęciami ruchowymi, wezmą udział w spotkaniach edukacyjnych, podczas których dowiedzą się jak unikać niebezpiecznych sytuacji, m. in. w miejscu zamieszkania i środkach komunikacji publicznej, a także jak dzięki zdrowemu ruchowi i właściwej diecie zachować sprawność do późnych lat.

Zapisy do programu prowadzone będą w Urzędzie Miejskim w Brodnicy ul. Kamionka 23, w Biurze Zdrowia i Pomocy Społecznej, pokój 111 B, w godzinach pracy urzędu, od 2 września 2026 r. do wyczerpania limitu miejsc. Liczba miejsc jest ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeń.

(um)

Głównym przedmiotem zebrań będzie przedstawienie mieszkańcom oraz zebranie ich opinii w sprawie projektu uchwały dotyczącej ustalenia ograniczeń w godzinach nocnej sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.

Zebrania będą również okazją do przedstawienia informacji o zrealizowanych oraz planowanych zadaniach samorządowych, w szczególności dotyczących poszczególnych osiedli.

W trakcie zebrań mieszkańcy będą mieli możliwość zgłaszania wniosków, uwag i propozycji dotyczących spraw istotnych dla ich osiedli, a także uzyskania odpowiedzi na przedstawione pytania.

Burmistrz Brodnicy zachęca mieszkańców wszystkich osiedli do udziału w zebraniach oraz aktywnego włączenia się w dyskusję dotyczącą spraw ważnych dla lokalnej społeczności.

Terminy spotkań:

14.09.2026 r. poniedziałek godz. 17.30 Pałac Anny Wazówny ul. Zamkowa 1 - osiedla: Stare Miasto, Gdynia, Grunwald

15.09.2026 r. wtorek g. 17.30 Szkoła Podstawowa Nr 4 ul. Nowa 34 (świetlica) - osiedla: Ustronie, Grażyny

16.09.2026 r. środa g. 17.30 Szkoła Podstawowa Nr 2 ul. Kolejowa 62, (wejście czerwony budynek) - osiedla: Karbowo, Morskie Oko

17.09.2026 r. czwartek g. 17.30 Zespół Szkół Nr 1 ul. Matejki 7, (budynek III LO - wejście od ul. Kochanowskiego) - osiedla: Michałowo, Matejki I, Wyspiańskiego, Mieszka I, Nowa Kolonia

Opr. (v)/źródło UM Brodnica

Uroczystość rozpoczęła się od Mszy Świętej Dożynkowej, którą odprawił proboszcz parafii Mszano, ks. Krystian Bółkowski. Nabożeństwo stanowiło podniosły i uroczysty początek obchodów, podczas którego mieszkańcy podziękowali za tegoroczne plony oraz prosili o pomyślność i dobre zbiory w kolejnych latach. Po zakończeniu mszy przybyłych mieszkańców i gości powitali przedstawiciele sołectw oraz wójt Adam Zalewski. Następnie, zgodnie z tradycją dożynkową, odbyło się uroczyste dzielenie się chlebem dożynkowym, będącym symbolem pracy, trudu rolników, dostatku oraz wspólnoty.

Po części oficjalnej rozpoczęło się wspólne świętowanie i biesiadowanie. Dla uczestników przygotowano liczne atrakcje, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Najmłodsi mogli korzystać z dmuchańców oraz uczestniczyć w zabawach i animacjach prowadzonych przez animatorkę. Jednym z ważnych elementów wydarzenia był poczęstunek przygotowany przez panie z kół gospodyń wiejskich. Uczestnicy mogli skosztować tradycyjnych, domowych potraw, takich jak żurek, grochówka, karkówka, kluski z boczkiem, różnego rodzaju ciasta oraz wiele innych regionalnych i domowych przysmaków. Poczęstunek był nie tylko okazją do spróbowania tradycyjnych potraw, ale również elementem podtrzymywania lokalnych zwyczajów kulinarnych.

O oprawę muzyczną wydarzenia zadbał zaproszony muzyk, który umilał uczestnikom czas podczas wspólnego biesiadowania i świętowania. Organizacja wspólnych dożynek była również doskonałą okazją do integracji mieszkańców sołectw Niewierz, Mszano i Szabda, budowania wzajemnych relacji oraz aktywnego uczestnictwa mieszkańców w życiu lokalnej społeczności. Organizacja wydarzenia została sfinansowana dzięki wsparciu Gminy Brodnica, środkom własnym sołectw oraz pomocy sponsorów. Zaangażowanie różnych podmiotów pozwoliło na przygotowanie uroczystości na odpowiednim poziomie oraz zapewnienie uczestnikom różnorodnych atrakcji i poczęstunku. Zwieńczeniem obchodów była zabawa taneczna, która trwała do późnych godzin nocnych. Wspólna zabawa przy muzyce stanowiła radosne zakończenie uroczystości i pozwoliła mieszkańcom na dalszą integrację oraz wspólne spędzenie czasu.

Tekst i fot. (gm)

W sali posiedzeń UG Brodnica wójt Adam Zalewski odebrał ślubowanie i wręczył Akty Nadania Stopnia Awansu Zawodowego Nauczyciela Mianowanego:

- Esterze Wróblewskiej i Darii Kamińskiej – nauczycielkom Szkoły Podstawowej im. Janusza Korczaka w Szabdzie,

- Łukaszowi Tomelli – nauczycielowi Szkoły Podstawowej im. Ziemi Michałowskiej w Gortatowie z siedzibą w Szczuce.

Wójt wręczył również stypendia motywacyjne „Wybitny Absolwent" za szczególne osiągnięcia w nauce w roku szkolnym 2025/2026 dla:

- absolwentek i absolwentów Szkoły Podstawowej im. Królewny Anny Wazówny w Gorczenicy: Gabrieli Czajkowskiej, Leny Stawskiej, Zuzanny Kuczbańskiej, Kacpra Stawskiego i Leny Sosińskiej,

- absolwentów Szkoły Podstawowej im. Ziemi Michałowskiej w Gortatowie z siedzibą w Szczuce: Agaty Burszty i Huberta Stefańskiego,

- absolwenta Szkoły Podstawowej im. Janusza Korczaka w Szabdzie: Patryka Jana Stachewicza.

Stypendium „Laureat" za tytuł laureata Konkursu Przedmiotowego z Języka Angielskiego (organizowanego przez Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty) otrzymała absolwentka Szkoły Podstawowej w Gorczenicy – Maja Ruszczyk.

Serdecznie gratulujemy!

Tekst i fot. (gm)

Salę wypełniły, wykonane z pietyzmem i szacunkiem dla tradycji, wieńce i ozdoby dożynkowe wykonane przez wszystkie koła gospodyń wiejskich, szkoły a nawet kluby seniora. Autorki i autorzy tych wspaniałych dożynkowych ozdób z duma prezentowały dzieła swoich rąk. Nie zabrakło gratulacji, podziwy dla pietyzmy wykonania i setek zdjęć.

Dziękujemy wszystkim szkołom, Kołom Gospodyń Wiejskich, Klubom Seniora oraz osobom zaangażowanym w przygotowanie tego wyjątkowego wydarzenia. Wasza praca, talent i serce sprawiły, że był to naprawdę piękny dzień.

Szczególne podziękowania kierujemy do zespołu „Szczupanki” z KGW w Szczuce za wspaniały występ i wyjątkową oprawę muzyczną.

Dziękujemy, że wspólnie pielęgnujemy tradycję, kulturę i naszą lokalną wspólnotę! 

Tekst i fot. (gm)

W programie znalazły się dwa seanse filmowe: „Paddington 2” – dla dzieci oraz „Jeźdźcy sprawiedliwości” – dla dorosłych.

W wydarzeniu uczestniczyło około 100 osób. Organizacja pokazów została sfinansowana z budżetu Gminy Brodnica w ramach funduszu sołeckiego Karbowo 2.

Spotkanie przebiegło w miłej atmosferze i było okazją do wspólnego spędzenia czasu na świeżym powietrzu.

(gm)

W ostatnią sobotę wakacji przy świetlicy wiejskiej w Podgórzu mieszkańcy spotkali się na wspólnym ognisku z okazji zakończenia wakacji. Uczestniczyło w nim  około 40 osób.

Był to czas wesołej  zabawy, rozmów i integracji mieszkańców. Nie zabrakło miłej atmosfery, słodkiego poczęstunku oraz wspólnie spędzonych chwil przy ognisku.

Tekst i fot. (gm)

Wystawa prezentuje różnorodne sposoby pojmowania piękna przez kobiety z różnych zakątków świata – ich stroje, biżuterię, fryzury, zdobienia ciała i tradycyjne rytuały. To nie-zwykła fotograficzna podróż pokazująca bogactwo i różnorodność kultur.

Ekspozycja obejmuje około 50–70 fotografii prezentowanych na 32 wielkoformatowych planszach. Organizatorem wydarzenia jest kurator wystawy i konkursu fotograficznego Joanna Szeffer, historyk sztuki.

Wystawie towarzyszy konkurs fotograficzny na najbardziej inspirującą stylizację mieszkanek Brodnicy i Powiatu Brodnickiego. Zgłoszenia do konkursu należy wysyłać na adres: lgd.miastabrodnicy@wp.pl

Wystawa dostępna do 13 września 2026 r.

Opr. (v)/źródło UM Brodnica

W sierpniu została zawarta umowa dotacji celowej pomiędzy Gminą Brodnica, reprezentowaną przez wójta Adama Zalewskiego przy kontrasygnacie skarbnika Witolda Jastrzębskiego, a Zespołem Opieki Zdrowotnej w Brodnicy, reprezentowanym przez dyrektora szpitala Kamila Szulca.

Z budżetu Gminy Brodnica została przekazana dotacja celowa w kwocie 25 000 zł.

Zespół Opieki Zdrowotnej w Brodnicy, dzięki środkom finansowym otrzymanym od gmin w ramach dotacji celowej, zrealizuje inwestycję polegającą na zakupie środka transportu sanitarnego - ambulansu z przeznaczonego dla zespołów ratownictwa medycznego.

Zakup nowego ambulansu umożliwi bezpieczne i skuteczne udzielanie świadczeń medycznych osobom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Zakup pojazdu pozwoli na stopniową wymianę wyeksploatowanego taboru oraz zapewni większą niezawodność podczas realizacji wyjazdów ratunkowych.

Realizacja inwestycji przyczyni się do poprawy jakości i dostępności świadczeń zdrowotnych udzielanych mieszkańcom powiatu brodnickiego oraz osób przebywających na jego terenie.

(gm)

Fot. ilustracyjne

Składniki:

- 4 średnie cukinie – 2 obrane, 2 ze skórką, pokrojone w kostkę

- 1 duża cebula, pokrojona 

- 2 ząbki czosnku, posiekane

- 1 marchew

- biała część pora

- 3 szklanki bulionu warzywnego lub drobiowego

- 1/2 szklanki śmietanki kremówki

- 2 łyżki oliwy, lub klarowanego masła

- 1- 2 łyżeczki curry w proszku

- sól i pieprz do smaku

- wędzony ser tofu - kostka

Sposób przygotowania:

W dużym garnku rozgrzać klarowane masło,  lub oliwę,  dodać pokrojoną cebulę i czosnek oraz dokładnie umyty i pokrojony por (białą część), po około 5 minutach dodać  cukinię i marchew - drobno pokrojoną. Mieszając, podsmażać  przez około 5 minut. Następnie zalać całość bulionem, dodać curry i gotować do miękkości marchwi (około 10-15minut). Przekładamy partiami do blendera, lub jeśli mamy ręczny blender zblendować na gładki krem w garnku. Przelać do garnka  jeśli blendowaliśmy w kielichu. Zahartować śmietanę, wlewając do szklanki  ze śmietaną 2-3 łyżki gorącej zupy i dokładnie wymieszać, aby nie było grudek, aż do uzyskania gładkiej konsystencji. Tak zahartowaną śmietanę wlać partiami do garnka z zupą i dokładnie wymieszać. Doprawić do smaku. Tofu pokroić w kostkę i włożyć na talerz z gorącą zupą. Dodatkowo można na wierzch zupy położyć prażony słonecznik. 

Składniki na ciasto na pierogi:

- 500 g mąki pszennej np. typ 500

- 1 szklanka gorącej wody - 250 ml

- 2-3 łyżki oleju 

- ½ łyżeczki soli

Składniki na farsz

- ok. 250 g mielonej wołowiny

- ok. 250 g mielonej wieprzowiny

- pół średniej cebuli 

- 2 ząbki czosnku

- 2 łyżki oleju lub smalcu

- 1 żółtko  - opcjonalnie

- 50 ml bulionu

- przyprawy: natka pietruszki drobno posiekana, po płaskiej łyżeczce soli i pieprzu

Przygotowanie ciasta:

W najbardziej tradycyjnej wersji, ciasto na pielmieni może zawierać jajko, ale wówczas nie dodajemy oleju. Ja wybrałam mój najlepszy i sprawdzony przepis na ciasto pierogowe, które jest idealnie elastyczne i również wspaniale nadaje się na dzisiejsze danie.

Do miski przesiać całą mąkę. Dodać pół łyżeczki soli oraz ok.3 łyżki oleju np rzepakowego, ryżowego, czy też z pestek winogron (ilość oleju zależy od wielkości łyżki). Wlać szklankę gorącej, przegotowanej wody i zamieszać ciasto łyżką a następnie  wyrabiać je aż będzie miękkie, plastyczne i elastyczne. To ciasto można też śmiało wyrabiać w maszynie np. w thermomixie. Z ciasta zrobić kulę, położyć ją w misce oprószonej mąką i przykryć ściereczką.

Przygotowanie farszu:

Cebulę i natkę pietruszki drobno posiekać. Cebulę można podsmażyć na oleju. W osobnej misce wymieszać składniki farszu: mielone mięso, cebulę, natkę pietruszki, i bulion (można dodać wodę)  oraz sól i pieprz. Ciasto podzielić na 6 porcji. Porcję ciasta rozwałkować na bardzo cienki placek o grubości ok. 2-3 mm.  Wycinać niewielkie kółka, np. przy pomocy szklanki. Na każdy wykrojony kawałek ciasta nałożyć łyżeczkę farszu. Dokładnie skleić brzegi pierożka. Można zostawić je w takiej formie lub cienkie końcówki (rogi) złączyć ze sobą tworząc coś podobnego do uszek. Pielmieni, partiami gotować 4-6 min. w osolonym wrzątku lub bulionie. Podawać można na kilka sposobów: w rosole lub w mięsnym bulionie, albo ze śmietaną. Ja najbardziej lubię polane roztopionym masłem i oprószone świeżo zmielonym czarnym pieprzem.

Moja rada: jeśli lubimy pielmieni z dużą ilością farszu, można zużyć więcej mięsa - np. 600 g. 

Składniki:

- 2 ugotowane lub lepiej pieczone buraki

- 200 g zielonej fasolki szparagowej

- 100 g sera feta- opcjonalnie

- 2 łyżki majonezu, lub pół na pół z dobrym jogurtem

- szczypiorek

- 2 ugotowane ziemniaki

- sól i pieprz do smaku 

Przygotowanie:

Ugotować fasolkę szparagową w osolonej wodzie na prawie miękko (najlepiej al dente), a potem szybko ostudzić w zimnej wodzie. Dobrze odcedzić. Pokroić ugotowane buraki i ziemniaki w kostkę, fasolkę w słupki. Włożyć warzywa i szczypiorek do miski, dodać majonez, może być wymieszany z jogurtem i delikatnie wymieszać. Doprawić solą i pieprzem. Przed podaniem na wierzchu ułożyć pokrojony w kostkę ser feta, doda ostrości i przełamie słodycz buraków. Schłodzić w lodówce.

I tak dalej. Bębniarz przedstawia koledze wyniki badań i zachęca. - Idź, warto, będziemy mieli wszyscy dobre wyniki - komunikuje swoim z zespołu, ale nie wiadomo czy ma na myśli ciśnienie czy występy na scenie.

Wójt przemawia, wita, dziękuje, zaprasza i bije sobie brawo. Udany występ. Już chce opuścić scenę, ale wraca. - Przepraszam, nie przywitałem media.  A więc witam media! Teraz już wszystko w porządku. Nieproszony odzywam się: wolne media! Otrzymuję brawa. Tylko wicestarosta nie klaszcze. 

Na widowni wszystkie zespoły, stroje w kolorach regionalnych, panowie w czarnych kapeluszach z czerwoną wstążką. Modry, czerń, biel i czerwień komponują ludową odzież. Lista kolejności występów na kilku drzwiach klasowych, na parterze szkolnym. Koła Gospodyń Wiejskich, Kluby Seniora, Ochotnicza Straż Pożarna, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Kultury Naszej Wsi – siedemnaście zespołów wokalnych, wokalno-instrumentalnych. Wśród instrumentów najwięcej organów samogrających pewnej firmy japońskiej, trzy saksofony, akordeonów pięć, bęben z koziej skóry, bęben ze sztucznej skóry, werbel i jedna para czyneli do maszerowania (niech zapisze talerze, bo ludzie nie znają się – informuje właściciel czyneli, który tym razem maszerować nie musi).

Lubię muzykę, muzyków i muzykantów, dlatego jestem życzliwym obserwatorem takich widowisk, lubię posłuchać jak pięknie grają i jak fałszują. Fałszować też trzeba umieć. Nie chodzi o to, że coś tam raz nie zagra – wtedy mówimy tylko o pomyłce, o błędzie. Prawdziwy fałszujący potrafi fałszować każdą, powtarzającą się frazę. Najlepiej wychodzi to w refrenie. Wtedy jest pewność, że fałsz jest prawdziwy, a nie na niby.

Coraz głośniej od sceny. Po dwa utwory w prezentacji. Oczekujący na swą kolej mówią, że to za mało, bo oni – następni w kolejce – mają trzy wspaniałe piosenki. I się jeszcze zastanawiają, czy wziąć ten, z solówką saksofonową, czy z dwiema solówkami. Ponieważ jest dwóch saksofonistów jeden będzie do tyłu. Gdy sobie tak gadają rozczarowani, nie ma co ukrywać, podchodzi znajomek z sąsiedniej gminy i podrzuca rozwiązanie: dajta nam tego drugiego, u nas pójdzie z dwiema solówkami. Drugi zgadza się, ale kierownik muzyczny pierwszego się nie zgadza. I tak ten z dwiema solówkami w programie koncertowym zostaje na lodzie. 

Nieporozumień kilka, zamieszania też, interweniuje jeden z jurorów. Jest z dala od muzyki, zajmuje się agroturystyką, ale uważa się za dobrego rozjemcę. - Mam dystans – mówi przekonująco. - Także do muzyki, więc jestem bezstronny.

Kompromisu żadnego nie ma. Jest regulamin. Nie ma tak, że ktoś tylnymi drzwiami, że jakoś tak.  W końcu artyści przyjmują fakty. Z niechęcią ale przyjmują.

Na scenie pojawia się zespół z pań założony pod kierownictwem akordeonisty pana Jurka. Pan Jurek daje sygnał, robi wejściówkę na harmonii i jazda. Ładnie im idzie, pan Jurek kontroluje bokiem zjawisko muzyczne zwane śpiewem, sam też się włącza, jak gdyby trzecim głosem. Ale wszystko płynnie, bezbłędnie. Ekipa z powiatu sąsiedniego trzyma fason. Wielkie owacje, tylko wicestarosta miejscowy nie klaszcze.

Obserwuję, słucham, notuję. Wpada mi w ucho i w oko akcja akordeonisty, pana Jurka. Muzycznie znakomicie zorganizowany, wokalnie – też, jak się wydaje. Dobrze sobie radzi z widownią, muzyczny dialog bezapelacyjny. W moim notatniku winduję ekipę z sąsiedniego powiatu na czołówkę konkursu, może nawet pierwsze miejsce. Po zejściu ze sceny biorę pana Jurka na bok, mam ochotę napisać o nim coś więcej niż tylko o muzyce. Zgadza się, tylko o czym, pyta. O wszystkim, wyjaśniam, o życiu. O jakim życiu, pan Jurek jest ciekawy. Kilka słów wyjaśnienia, pan Jurek jest niezdecydowany. Umawiamy się mimo wszystko się na jutro, na poniedziałek, niezależnie od wyników biesiady z końca lata, u progu jesieni.

Nadchodzi jutro. Ciepłe, słoneczne. Siedzi w parku na ławce, nad stawem. Rzuca kaczkom okruszyny chleba, podpływają łabędzie. Park, staw, ławeczki – jedyna atrakcja niewielkiej osady, która miasteczkiem nie jest, ale wyrasta ponad wieś. Za plecami zniszczony dworek ziemski, odebrany prawowitym właścicielom po to, żeby administracja pegeeru mogła się rozsiąść, a potem sierociniec, a po sierocińcu szkoła podstawowa, do której pan Jurek chodził i tam nauczył się grać na akordeonie. W rodzinie się nie przelewało, więc nauczyciel od śpiewu, ambitny, z wiedzą uniwersalną, odnalazł w chłopcu talent – nie do czytania, dodawania, mnożenia, pisania dyktand, ale do grania. W ten sposób akordeon, będący własnością szkoły, stał się instrumentem wypożyczonym młodemu człowiekowi na wieczność. Długa opowieść społecznego awansu. Dzięki temu, że grał.

- Grałem wszystko. Usłyszałem i grałem. Melodia nieznana i tylko chwila. I już ją ciągnę na harmonii. I tak to ciągnę, do dziś. Chciał mnie proboszcz na organy. Próbowałem, nie wyszło. A na weselach wyszło. Na biesiadach wyszło. Na festynach wyszło. I nadal wychodzi. Najlepiej jak ciągnę sam, dla śpiewaków. Raz to są panie, raz mieszanka, raz chórki dziecięce. Raz w remizie, raz w wiejskiej świetlicy. Wójt poprosi - gram, dyrektor szkoły – gram. Na pogrzebach też. Raz się popłakałem, nie mogłem grać. Harmonia się rozciągnęła, tak się wzruszyłem.

Opowieść ciągnie się przez lata, wieś, miasteczka, sceny opanowane. Temu pomóc, tamtemu, zagrać tu zagrać tam. Dyktafon wyłapuje wszystko.

- Nie powiem, jakoś mi idzie przez życie. Z muzyką. Ale...Mam też swoje marzenia...

- Jeśli to nie tajemnica proszę powiedzieć – dopinguję do szerszych wyznań.

- Mam takie marzenie, żeby – zastanawia się, czy nie idzie za daleko w tych wyznaniach - …żeby zagrać w cyrku. W takiej cyrkowej orkiestrze. Orkiestra w cyrku to coś bardzo ważnego.

- Jasne, marzeniami należy żyć, mogą się spełnić – z mojej strony duże poparcie, utwierdzenie, że w tym co robi jest jakiś sens, o pasji nie wspominając.

- Chciałbym też zagrać na promie! Statek płynie, płynie muzyka, to mi się składa.

Myślę, że mógłbym się stać pomocnym, czarodziejem marzeń muzyka, a może tylko muzykanta? Niczego nie ujawniam, niczego nie obiecuję, ale potrafię wyobrazić sobie akordeonistę pana Jurka, na pokładzie promu płynącego do – powiedzmy – Karlskrony. Telefonuję do Gdyni, do Staszka W., znamy się z liceum. Wyjechał do Sopotu, studiował handel zagraniczny i ekonomię. Wiem, że kiedyś pracował w PLO. Opowiadam o swoich reporterskich tematach, dziwnych zdarzeniach i wydarzeniach. Oczywiście muzycznych też. Powoli dochodzę do finału naszej rozmowy po latach. Mówię o muzycznych marzeniach pana Jurka, samorodnego talentu, muzycznego samouka. Prom, rejs w terminarzu rejsów, on płynie i gra. Jeżeli gra tam kilku weteranów niech zagra też akordeonista. Zawsze stał na scenie, teraz może zagra płynąc?

- Poważnie? - pyta Staszek, były pracownik PLO.

- Jak najbardziej!

Jesień przeszła, zima też, wiosną, na 23 kwietnia, w dniu św. Jerzego pan Jurek otrzymuje pismo od armatora, żeby stawić się w Nowym Porcie w Gdańsku, tam zaokrętować się na prom płynący do Helsinek. Szansa, żeby spełnić marzenia.

Pan Jurek długo obracał pismo w dłoniach, jakby chciał sprawdzić, czy nie zniknie, jeśli spojrzy na nie z innej strony. Papier był zwyczajny, urzędowy, a jednak pachniał przygodą. „Stawić się w Nowym Porcie w Gdańsku…” — przeczytał jeszcze raz na głos, jakby to miało nadać słowom większą realność.
Nie powiedział nikomu od razu. Poszedł najpierw do swojego pokoju, otworzył futerał i delikatnie, z pewnym namaszczeniem, wyjął akordeon. Przeciągnął dłonią po klawiaturze, jakby witał starego przyjaciela.
- No to płyniemy – mruknął.

 

Prom wydawał mu się ogromny. Nie jak scena. Scenę znał — miała swoje granice, światła, początek i koniec występu. A co tu? Woda, przestrzeń, monotonia jako wyraz tęsknoty.
Wyszedł na pokład. Otworzył futerał. Na początku grał cicho. Tak, żeby tylko sprawdzić, jak dźwięk niesie się nad wodą. Akordeon zabrzmiał inaczej niż zwykle - szerzej, głębiej, jakby miał więcej miejsca na opowieść. Ktoś się zatrzymał. Potem ktoś jeszcze. Nie było zapowiedzi, nie było reflektorów. Był tylko on, wiatr i muzyka. Zagrał coś starego, coś ze swojego podwórka. Potem coś zasłyszanego dawno temu.
Muzyka popłynęła. Najpierw ostrożnie, potem coraz pewniej. W którymś momencie przestał myśleć o tym, gdzie jest. Był tylko dźwięk i rytm. Kiedy skończył, przez chwilę panowała cisza, a potem ktoś klasnął. Potem drugi. I nagle pokład, morska cisza, wypełniły się oklaskami.
- Pan tu gra zawodowo? – zapytała kobieta w żółtym płaszczu, która stała najbliżej. Jak się potem okazało była to żona dyrektora cyrku.
Pan Jurek uśmiechnął się lekko.
- Dzisiaj… chyba tak.
W nocy znów wyszedł na pokład. Morze było ciemne, prawie czarne, ale gdzieś na horyzoncie widać było światła.
- Helsinki - powiedział ktoś stojący obok.
Pan Jurek skinął głową. Trzymał akordeon, ale tym razem nie grał. Pomyślał wtedy, że może nie chodziło o ten jeden rejs. Może nie o Helsinki, nie o scenę, nawet nie o ludzi. Może chodziło o to jedno „poważnie?” i odpowiedź „jak najbardziej”.
I o to, że czasem wystarczy jeden telefon, żeby czyjeś życie - choćby na chwilę - zaczęło płynąć innym kursem. Pan Jurek spojrzał jeszcze raz na światła przed sobą, poprawił pasek akordeonu i uśmiechnął się do siebie.
Bo wiedział już na pewno, że to nie był ostatni raz, kiedy grał w drodze.

 

Tekst i fot. Bogumił Drogorób 

Drewniany maszt radiowy (wieża) jest dziś wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego. Zbudowany został z belek modrzewia syberyjskiego, połączonych ze sobą mosiężnymi śrubami. Ktoś obliczył, że jest ich ok. 16 tysięcy o różnych przekrojach i długościach. Co ciekawe w całej konstrukcji nie ma ani jednego stalowego gwoździa. Wieża radiowa, górująca dumnie nad miastem, ma 111 metrów wysokości i choć w momencie powstania należała do niższych tego typu konstrukcji, dziś uznawana jest za najwyższą w Europie wzniesioną przed 1939 rokiem. Oddana do użytku 22 grudnia 1935 r. wraz z kilkoma budynkami utworzyła kompleks Radiostacji Gliwice.

Kilka faktów z tamtych lat

Przed wojną Gliwice należały do III Rzeszy. Uruchomiona radiostacja zastąpiła  przestarzały, pierwszy tego typu obiekt z 1925 r. i rozpoczęła pracę w tak zwanej śląskiej sieci synchronicznej. Uzupełniała i rozszerzała zasięg niemieckiej Stacji Głównej we Wrocławiu, czyli Reichssender Breslau. 

To oczywiście miało swoje znaczenie i przekładało się na siłę propagandy niemieckiej. Audycje słyszalne były po obu stronach granicy, dzielącej Górny Śląsk. Emisja sygnału trafiała na dogodne warunki, a dzięki wieży o tak dużej wysokości sygnał rozsiewał program po całej Europie, a nawet trafiał do Azji i Ameryki Północnej.

Latem 1939 roku 

atmosfera polityczna między Polską a Niemcami była tak napięta, że nieuchronnie zbliżająca się wojna była tematem numer jeden. Wtedy już nie zastanawiano się czy wojna wybuchnie, tylko szukano odpowiedzi na pytanie, kiedy to nastąpi. Nazistowska machina skupiła się na opracowywaniu scenariuszy przewidujących serię przygranicznych incydentów, które mogły stanowić dowody oskarżenia Polski o rozpoczęcie działań zbrojnych przeciwko Rzeszy. 

W materiałach Instytutu Pamięci Narodowej znajdujemy słowa Hitlera wypowiedziane na spotkaniu  z dowództwem Wehrmachtu 22 sierpnia 1939 roku. Powiedział on wtedy do swoich generałów: „Dam propagandowy pretekst do rozpętania wojny, obojętnie czy wiarygodny. Zwycięzcy nikt nie pyta, czy powiedział prawdę, czy nie.” 

W kilka dni później, po tej deklaracji, 31 sierpnia 1939 r. o godzinie 20.00 grupa esesmanów przebranych za powstańców śląskich napadła na niemiecką radiostację. Wydarzenie to zapisało się w historii jako

Prowokacja Gliwicka 

Napastnicy wtargnęli do studia, sterroryzowali pracowników i zamierzali wyemitować komunikaty radiowe w języku polskim i niemieckim. Taki był plan.

Nie powiódł się. Nadano tylko odezwę po polsku, zaś słyszane były jedynie pierwsze słowa: „Uwaga, tu Gliwice, rozgłośnia radiowa znajduje się w rękach polskich”. Komunikat ten zamiast dotrzeć do Berlina, jak planowała propaganda niemiecka, „ugrzązł” w eterze zaledwie kilka kilometrów od nadajnika. Błąd polegał na tym, że prowokatorzy użyli do przekazu  mikrofonu burzowego o niewielkim zasięgu, służącego jedynie do nadawania komunikatów meteorologicznych. 

Niemcy nagłośnili jednak całe zajście w prasie, informując rządy sojuszniczych państw Polski  o zbrodniczych działaniach Polaków. Aby uwiarygodnić spreparowane, fałszywe oskarżenia, Polakom przypisano także śmierć powstańca śląskiego Franciszka Honioka, zamordowanego przez Gestapo, którego zwłoki bezdusznie podrzucono na teren radiostacji.

Prowokacja Gliwicka była operacją tajną, nieudokumentowaną. Prawdę o niej odsłonił dopiero proces norymberski oraz późniejsze badania historyków z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w.

Prowokacyjna  akcja Niemców wpisywała się w całą serię incydentów przygranicznych. Obarczając winą Polaków miały one zniechęcić Francję i Wielką Brytanię do udzielania pomocy militarnej Polsce, choć ta gwarantowana była w porozumieniach sojuszniczych. Historia potoczyła się jednak inaczej niż zakładał zbrodniczy plan Hitlera. Radiostacja przy ulicy Tarnogórskiej w Gliwicach przetrwała wojnę. Działała do 22 stycznia 1945 roku. 22 maja Armia Czerwona przekazała obiekt Polsce.

Do 1956 roku Gliwice zagłuszały 

rozgłośnie zagraniczne, głównie Radio Wolna Europa. Takie było zadanie radiostacji. Po zaprzestaniu roli „zagłuszacza” w jednym z budynków rozpoczęto produkcje sprzętu radiowego. Wieża zaś służyła do prób emisyjnych m.in. dla telewizji i telekomunikacji. Od 2005 roku obiekt należy do Muzeum w Gliwicach. 

Dziś Radiostacja Gliwice to pomnik historii, wpisany na Szlak Zabytków Techniki województwa śląskiego. Jest atrakcją turystyczną, a wieża antenowa, jako jedyny taki drewniany maszt w Europie, wzbudza duże zainteresowanie. W sali głównej budynku nadawczego można oglądać oryginalną, przedwojenną aparaturę radiową. Prezentowane są tu filmy, organizowane spotkania, przypominające historię tego miejsca, zaś przestrzeń wokół Radiostacji przekształcona została w ogólnodostępny park. W dniach obchodów kolejnej rocznicy wybuchu II wojny światowej, warto tu zajrzeć, by spotkać się... z przeszłością.

Tekst: Piotr Karmański

Fot. Archiwum Muzeum Historii Radia i Sztuki Telewizyjnej w Gliwicach

Swoje przypuszczenia opierają na obserwacjach  młodych osób, z których znakomita część bagatelizuje pierwsze sygnały, wskazujące na tę chorobę. Wśród obserwowanych grup w większości przypadków  to ludzie w stanie przedcukrzycowym, lub ze zdiagnozowaną już cukrzycą typu 2. Wraz z rozwojem medycyny, w tym także nowoczesnych laboratoriów diagnostycznych, coraz więcej wiadomo na temat tej choroby. Naukowcy i lekarze twierdzą, że cukrzyca stosunkowo często swoje podłoże ma w nieodpowiednim stylu życia. W głównej mierze do jej powstawania przyczynia się: brak aktywności fizycznej, zła dieta i otyłość. 

Nie można jej lekceważyć

Cukrzyca typu 2 jest groźną, przewlekłą chorobą. Nieleczona lub źle kontrolowana może doprowadzić do uszkodzenia naczyń krwionośnych, zawału serca, udaru mózgu, ślepoty oraz niewydolności nerek. Najgorsze, że przez wiele lat ta podstępna choroba może nie dawać żadnych objawów, co powoduje, że chorzy dowiadują się o niej zbyt późno.

Zagrożenia i powikłania

Zbyt wysoki cukier m.in. niszczy naczynia krwionośne, a to zwiększa ryzyko zawału i udaru. Choroba ta dość często rujnuje siatkówkę oka i może prowadzić do utraty wzroku (retinopatia). Złe ukrwienie i brak czucia w nogach doprowadza do powstawania ran, które trudno wyleczyć, w następstwie takiego stanu czasem kończy się to martwicą i amputacją. Najważniejsze, aby zapobiegać powstaniu cukrzycy. Ale gdy jeszcze jesteśmy  zdrowi, albo już jesteśmy chorzy, a chcemy wracać do zdrowia, to przede wszystkim  trzeba zmienić styl życia wprowadzając zdrową  dietę oraz ruch. Oba te czynniki w znacznym stopniu pomagają obniżyć cukier we krwi i utrzymać chorobę w ryzach i w razie potrzeby zredukować wagę.

Jak żyć z cukrzycą 2

Diabetycy nie muszą rezygnować z wysokiej jakości życia, ale pod pewnymi warunkami. Jednym z nich jest wcześniej wspomniane wdrożenie odpowiednio skomponowanej diety.

Dobrze dobrana  dieta jest kluczowym elementem prawidłowego  zarządzania cukrzycą. Według przeprowadzanych wśród diabetyków badań jest to jeden z najtrudniejszych elementów zmiany stylu życia, jaki muszą podjąć. Badania potwierdzają, że  przestrzeganie diety jest znacznym problemem. Z akcji społecznych np. „Menu dla diabetyka”, wynika, że konieczność wprowadzenia ograniczeń żywieniowych jest przez sporą część  chorych przyjmowana z niechęcią, często dlatego, że niewiele wiedzą o tym, jak powinna wyglądać prawidłowo dobrana dieta.

Wsparcie dla cukrzyków

Na przestrzeni lat powstały różne stowarzyszenia, które mają na celu pomóc diabetykom orientować się w doborze składników spożywczych, a także w przygotowywaniu smacznych, prostych i zgodnych z wytycznymi diety cukrzycowej, dań.  Wspólnie z partnerami, wśród których są znane osobowości, nie tylko związane z  kulinariami, dietetycy, edukatorzy diabetologiczni, lekarze, a także media i środowisko blogerów kulinarnych, pracują  nad stworzeniem narzędzi, które ułatwią diabetykom zmaganie się z dietą cukrzycową. W grupie ekspertów i osób zainteresowanych pomaganiem diabetykom, w ramach wielu akcji  na terenie kraju, a także w mediach przeprowadzane są  spotkania osób chorych i chętnych do poznawania tajników zdrowego odżywiania. Są więc mityngi z diabetologami, restauratorami i szefami kuchni w formie warsztatów kulinarnych, a także z dietetykami, edukatorami diabetologicznymi oraz z szefami kuchni, którzy wraz z  organizacjami wspierającymi cukrzyków pracują nad tym, aby  restauracje i kawiarnie wprowadziły do swoich kart dania odpowiednie dla cukrzyków. W ramach tych działań prowadzone są specjalne szkolenia, podczas których uczestnicy uczą się, jak komponować zdrowe posiłki dla diabetyków, jakich zasad należy przestrzegać i jak przeliczać wymienniki węglowodanowe i węglowodanowo-białkowe dań. Rozwija się również współpraca z producentami żywności, bo to w znacznym stopniu od nich zależy czy chorzy na cukrzycę będą mieli ułatwione codzienne życie.

Przemysł spożywczy

Coraz częściej spotykamy takie gałęzie produkcji spożywczych, które oferują stale powiększającą się listę produktów o niskim indeksie glikemicznym (IG) przeznaczonej dla diabetyków. W wielu sklepach można już kupić specjalne pieczywo pełnoziarniste, a także makarony z mąk z pełnego ziarna, słodycze i dżemy bez cukru, a także nabiał i gotowe posiłki o obniżonej zawartości węglowodanów.

Produkty zbożowe: chleby żytnie razowe, pieczywo z dodatkiem ziaren i zakwasu, makarony gotowane al dente oraz makarony z nasion strączkowych (np. z soczewicy lub ciecierzycy).

Słodycze i przekąski: czekolady z dużą zawartością kakao (min. 70 proc.) oraz batony i ciastka bez dodatku cukru, w których tradycyjny cukier zastąpiono erytrytolem, ksylitolem lub stewią.

• Nabiał i dodatki: jogurty naturalne, kefiry, maślanki oraz serki wiejskie o niskiej zawartości tłuszczu i bez ukrytych cukrów owocowych czy syropu glukozowo-fruktozowego.

Napoje i gotowe dania: wody smakowe bez cukru, napoje roślinne.

Posiłki typu low-carb- dieta ograniczająca spożycie węglowodanów na rzecz białka  zdrowych tłuszczów.

Na co uważać

Czytać etykiety, gdyż nie wszystkie produkty, nawet, gdy na opakowaniu napisane jest „bez cukru” nie zawsze oznacza niski indeks glikemiczny, ponieważ produkt może zawierać inne węglowodany podnoszące glikemię. Dlatego należy dokładnie zapoznać się ze składem  danego produktu.

Składniki bazowe: należy także zwracać uwagę na obecność białka i błonnika, które naturalnie pomagają spowolnić wchłanianie cukrów.

Aby skutecznie ocenić produkt pod kątem niskiego indeksu glikemicznego, musimy dokładnie sprawdzać dwie sekcje: skład (lista składników) oraz tabelę wartości odżywczych.

Tabela wartości odżywczych

- Węglowodany, w tym cukry: sprawdzamy nie tylko ogólne węglowodany, ale podpozycję„w tym cukry”. Im niższa ta wartość, tym lepiej.

- Błonnik pokarmowy: Należy szukać produktów z wysoką zawartością błonnika (powyżej 6 g na 100 g produktu), gdyż błonnik skutecznie obniża ładunek glikemiczny posiłku.

- Poliole: Jeśli produkt zawiera słodziki (np. ksylitol, erytrytol), ich gramatura jest wliczona w węglowodany, ale nie podnosi cukru we krwi. Czasami producent wydziela je w tabeli jako „w tym poliole” – można je odjąć od puli węglowodanów przyswajalnych.

Składniki na liście (kolejność ma znaczenie)

Składniki są wymieniane od tego, którego jest najwięcej, do tego, którego jest najmniej. Cukrzycy i osoby chcące odżywiać się zdrowo powinny unikać na pierwszych miejscach w składnikach: mąki pszennej (szczególnie oczyszczonej), cukru, syropu glukozowo-fruktozowego, syropu z agawy, miodu, maltodekstryny oraz skrobi modyfikowanej. Natomiast należy szukać produktów, które w składzie na pierwszych miejscach posiadają : mąkężytnią razową, mąkę z pełnego przemiału, otrębów, płatków owsianych górskich, nasion (siemię lniane, chia), orzechów oraz strączków.

Pułapki w nazewnictwie

„Bez dodatku cukru”– oznacza jedynie, że producent nie dosypał białego cukru. Produkt może jednak naturalnie zawierać mnóstwo cukrów prostych (np. sok z zagęszczonego soku owocowego w dżemie), które gwałtownie podniosą glikemię.

„Produkt fitness / slim”– często zawiera mniej tłuszczu, ale za to znacznie więcej cukru lub skrobi dla poprawy smaku. Kupując produkty spożywcze poza sprawdzaniem daty przydatności, kolejną informacją, jaką należy bardzo dokładnie sprawdzać jest lista, poszczególnych składników.

Gdzie diabetyk znajdzie pomoc?

W pierwszej kolejności wsparcia i informacji na temat swojej choroby i leczenia cukrzyk powinien szukać u lekarza diabetologa. Ponadto jest szereg organizacji i instytucji, które chorym służą pomocą .

Główne organizacje i stowarzyszenia

- Polskie Stowarzyszenie Diabetyków (PSD): Największa organizacja zrzeszająca diabetyków w kraju, prowadząca lokalne oddziały, edukację oraz pomagająca w obronie praw pacjentów.

- Fundacja dla Dzieci i Dorosłych z Cukrzycą: Organizacja, która poza wsparciem najmłodszych realizuje projekty edukacyjne, warsztaty i spotkania dla dorosłych oraz seniorów.

- Federacja Diabetyków: Związek organizacji działających na rzecz chorych na cukrzycę, angażujący się w inicjatywy społeczne i zdrowotne.

-Towarzystwo Pomocy Dzieciom i Młodzieży z Cukrzycą: Prowadzi portal mojacukrzyca.org, który dostarcza wiadomości medycznych i zrzesza dużą społeczność chorych w sieci.

Ponadto przy wsparciu Ministerstwa Zdrowia wydawane są kolejne książki także kulinarne dla diabetyków, do której przepisy przekazali partnerzy akcji: szefowie kuchni i blogerzy kulinarni. Powstała także strona www.menudiabetyka.pl która jest ciągle rozbudowywaną bazą przepisów oraz porad z zakresu diety cukrzycowej.

Choć coraz częściej w sklepach można kupić gotowe dania, lub półprodukty odpowiednie dla cukrzyków, to w restauracjach i kawiarniach to z daniami dla tych osób wciąż jest  duży problem. Zwłaszcza w małych miejscowościach cukrzycy rzadko mogą liczyć na zdrowy posiłek, czy deser poza domem.

Opr. i fot.  Wiesława Kusztal

Choć przez lata był powszechnie stosowany w produkcji tworzyw sztucznych, dziś wiemy, że bisfenol  może przenikać do żywności i napojów – szczególnie pod wpływem wysokiej temperatury lub długiego przechowywania.

Gdzie można się z nim spotkać? Litania nie jest długa za to wiele mówiąca - wewnętrzne powłoki puszek, paragony, niektóre plastikowe butelki i pojemniki, część opakowań do żywności.

Bisfenol A (BPA) jest substancją chemiczną stosowaną między innymi do produkcji niektórych tworzyw sztucznych i żywic epoksydowych. Spójrzmy jakie są tego potencjalne skutki zdrowotne:

Układ hormonalny – BPA może naśladować działanie estrogenów i wpływać na równowagę hormonalną.

Układ rozrodczy – badania sugerują możliwy wpływ na płodność kobiet i mężczyzn.

Ciąża i rozwój dziecka – płód i małe dzieci są szczególnie wrażliwe na działanie BPA.

Układ odpornościowy – najnowsze analizy wskazują, że BPA może wpływać na funkcjonowanie komórek odpornościowych.

Metabolizm - badany jest związek BPA z otyłością, cukrzycą typu 2 i zaburzeniami metabolicznymi.

Układ sercowo-naczyniowy – niektóre badania sugerują związek z nadciśnieniem i chorobami serca.

Układ nerwowy – analizowany jest możliwy wpływ na rozwój mózgu i zachowanie.

Co możemy zrobić? Jak obronić się przed tymi zagrożeniami?

Wybieraj szkło lub stal nierdzewną, nie podgrzewajmy jedzenia w plastikowych pojemnikach, nie zostawiajmy butelek z wodą na słońcu lub w nagrzanym samochodzie,  ograniczmy częste spożywanie żywności z puszek.

Oczywiście - nie każda plastikowa butelka zawiera BPA. Jednak z tworzyw sztucznych do żywności i napojów mogą przenikać również inne związki chemiczne oraz mikroplastik, zwłaszcza, gdy plastik jest narażony na wysoką temperaturę. Świadome wybory każdego dnia to małe kroki, które mogą mieć znaczenie dla zdrowia. Zwracajmy uwagę na to, z czego pijemy wodę i w czym przechowujemy żywność?

Informacje przedstawione w artykule opierają się na aktualnych publikacjach naukowych oraz ocenach instytucji zajmujących się bezpieczeństwem zdrowotnym, m.in. European Food Safety Authority (EFSA), World Health Organization (WHO) oraz na przeglądzie literatury autorstwa Jenny R. Rochester - badaczki zajmującej się toksykologią środowiskową („Bisphenol A and Human Health: A Review of the Literature” Reproductive Toxicology, 2013). 

Oprac. i fot. (wind)